Song Tử (chòm sao)

Gemini

Danh sách các sao trong Gemini
Viết tắt	Gem
Sở hữu cách	Geminorum
Xích kinh	7 h
Xích vĩ	+20°
Diện tích	514 độ vuông (30)
Mưa sao băng	Geminids Rho Geminids
Giáp với các chòm sao	Thiên Miêu Ngự Phu Kim Ngưu Lạp Hộ Kỳ Lân Tiểu Khuyển Cự Giải
Nhìn thấy ở vĩ độ giữa +90° và −60°. Nhìn thấy rõ nhất lúc 21:00 (9 giờ tối) vào tháng 2.

Song Tử, tiếng Latinh Gemini, biểu tượng  là một trong mười hai chòm sao hoàng đạo, nằm giữa chòm sao Kim Ngưu ở phía tây và một chòm sao nhỏ là Cự Giải ở phía đông.

[sửa]Tên gọi

Theo thần thoại Hy Lạp chòm sao mang hình ảnh hai vị anh hùng, hai anh em cùng mẹ (Leda) nhưng khác cha. Castor ứng với sao Castor và Polydeukes/Pollux ứng với sao Pollux. Castor là con của Tyndareus còn Pollux là con của Zeus, chúa tể trong tất cả mười hai vị thần trên đỉnh Olympus. Đó là hai đứa trẻ trung hậu, rất dũng cảm và cùng nhau nổi danh khi lập được nhiều chiến công hiển hách trong cuộc hành trình của nhóm thủy thủ tàu Argo vĩ đại, và trong biết bao cuộc phiêu lưu khác. Bất kể khi nào, hai anh em luôn luôn tìm cách giúp đỡ lẫn nhau. Trong một trận đánh, Castor bị tử trận sau một vết thương rất đau đớn. Trong nỗi buồn vô hạn, Pollux đã cố gắng tự sát theo anh. Nhưng do Pollux được thừa hưởng dòng máu của Zeus vua cha, nên là một chiến binh bất tử. Khi không còn cách nào nữa, cậu bé thốt lên lời khóc "Hãy để con chết thay Castor, thưa cha!". Zeus thương tiếc vô cùng, đã đồng ý cho họ thay phiên nhau mỗi người được sống một ngày và đưa họ cùng bay lên bầu trời. Hai anh em hóa thành chòm sao Gemini, mỗi một ngày một người sẽ được sống trên thiên đàng và là ngôi sao được tỏa sáng, ngôi sao còn lại không sáng vì người kia lúc ấy đang ở trần gian. Cũng kể từ đó chòm sao Song Sinh được coi là biểu tượng cho tình bạn, tình anh em. Đó chính là lý do người ta đặt tên Pollux và Castor là 2 ngôi sao sáng nhất trên của chòm sao này, tượng trưng cho 2 người anh hùng.

[sửa]Đặc điểm

Chòm sao Song Tử là địa điểm may mắn trên thiên cầu cho việc phát hiện các hành tinh mới. William Herschel tìm ra Sao Thiên Vương vào năm 1781 gần sao Eta (η) Geminorum. Cũng trong chòm sao này Clyde William Tombaugh tìm ra Sao Diêm Vương vào năm 1930 gần sao Đelta (δ) Geminorum.

Tuy mang ký hiệu Alpha (α) Geminorum, sao Castor là sao sáng thứ hai trong chòm sao Song Tử, sau sao Pollux, ký hiệu Beta (β) Geminorum. Castor là sao đôi, có thể quan sát các sao thành phần bằng kính viễn vọng cỡ nhỏ, các sao thành phần cách nhau khoảng ba giây cung.

Sao Eta (η) Geminorum là sao biến đổi có thể nhìn bằng mắt thường, với cấp sao biểu kiến từ 3,2 đến 3,9 m và chu kỳ hơn tám tháng.

Gần ranh giới với chòm sao Kim Ngưu có thể tìm thấy cụm sao mở M35 bằng ống nhòm, bên cạnh nó (khoảng cách biểu kiến) là cụm sao mở NGC 2158, nhìn qua kính viễn vọng nhỏ chỉ là một vết sáng mờ. Thực tế NGC 2158 cách Trái Đất 16000 ly, xa hơn M35 năm lần.

Tuy chòm sao chỉ đứng thứ 30 về diện tích, Song Tử có tới 70 sao có thể quan sát bằng mắt thường ứng (cấp sao biểu kiến nhỏ hơn 6m). Chòm sao Song Tử còn dễ nhận ra trên bầu trời đêm nhờ các chòm sao nổi bật nằm kề là Tiểu Khuyển và Lạp Hộ.

Cách tìm chòm sao Song Tử: 1. Vào đầu mùa đông, có thể xem Song Tử dễ dàng lúc 9 giờ tối ở phía đông bán cầu bắc. Tìm chòm Nhân Ngưu có dạng chữ V, Song Tử ở bên trái Nhân Ngưu. 2. Tìm kiếm 2 ngôi sao sáng "sinh đôi", ở cạnh nhau cách nhau 1 ngón tay cái. 1 ngôi sao là Pollux sáng hơn, ngôi sao kia là Castor. Thử tưởng tượng tâm của một cái đồng hồ là Pollux, Castor nằm ở hướng 1 giờ rưỡi. 3. Hãy nhớ chòm Song Tử có nhiều hơn 2 ngôi sao, tùy vào vị trí quan sát, dường như chỉ có 2 ngôi sao trên một đường thẳng. Những ngôi sao khác thuôc chòm này nằm về 2 bên, bên phải nằm gần chòm Lạp Hộ (hay "Người Thợ Săn" mà người Việt gọi 3 ngôi thẳng hàng trong chòm này là chòm sao Lưỡi Cày). Lạp Hộ rất sáng trên bầu trời. 4. Nếu có một kính viễn vọng tốt, đừng bỏ lỡ một bó gồm hàng trăm ngôi sao ở phần chân sao Castor của Song tử. Quan sát sẽ tốt hơn vào những đêm không trăng. 5. Mưa sao băng của chòm Song Tử xuất hiện hằng năm vào giữa tháng 12, mà đỉnh điểm là 13 và 14 tháng 12, sẽ phát sáng từ phía sao Castor trong 2 ngày này với hàng tá ngôi sao băng tuyệt đẹp.